Τι μας έρχεται στο μυαλό όταν ακούμε τη φράση «ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή»; Συνήθως κάποια ταινία, όπου ένα άτομο ζει μονότονα σε ένα πεντακάθαρο, πολύ τακτοποιημένο σπίτι, παρατηρεί κάθε αλλαγή και προσπαθεί να αποκαταστήσει την τάξη κάθε αντικειμένου στο χώρο. Ενώ η εικόνα αυτή μπορεί να μας προκαλεί συμπάθεια, να τη θεωρούμε αστεία ή καταθλιπτική, θα ήταν καλό να αναλογιστούμε, πόσο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή; Πώς σκέφτονται και αισθάνονται οι άνθρωποι που παίρνουν αυτή τη διάγνωση; Πώς μπορούν να βοηθηθούν;

Η ιδεοψυχαναγκαστική είναι μια νευροβιολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από ιδεοληψίες και καταναγκασμούς. Οι ιδεοληψίες είναι σκέψεις, εικόνες, ιδέες και παρορμήσεις που είναι επαναλαμβανόμενες και παρεισφρητικές, έρχονται στο μυαλό μας χωρίς να το θέλουμε και προκαλούν έντονο άγχος και ανησυχία. Οι καταναγκασμοί είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (π.χ. τακτοποίηση) ή νοητικές πράξεις (π.χ. προσευχή, μέτρημα, επανάληψη λέξεων) τις οποίες ένα άτομο κάνει ως απάντηση σε μια ιδεοληψία προκειμένου να μειώσει το άγχος και τη δυσφορία που βιώνει λόγω των ιδεοληψιών. Χαρακτηριστικό των καταναγκασμών είναι ότι είναι υπερβολικοί και ενίοτε δε συνδέονται λογικά με την παρεισφρητική σκέψη που προκαλεί άγχος (π.χ. αν έχω στο μυαλό μου ότι θα γίνει σεισμός, το να κοιτάξω 5 φορές το ρολόι μου, δε μου εξασφαλίζει ότι τελικά δε θα γίνει).

Οι συχνότερες εκφάνσεις της ιδεοχυψυχαναγκαστικής διαταραχής είναι πέντε:

  1. Οι άνθρωποι που σε υπερβολικό βαθμό θεωρούν ότι είναι υπεύθυνοι για πιθανούς κινδύνους και καταστροφές που μπορούν να επέλθουν στους ίδιους ή να επιφέρουν στους άλλους αν δεν ελέγξουν επαναλαμβανόμενα κάποια αντικείμενα (π.χ. πόρτες, κλειδαριές, ηλεκτρικές συσκευές κτλ).
  2. Οι άνθρωποι που σε υπερβολικό βαθμό ασχολούνται με την πιθανότητα μόλυνσης από ιούς, μικρόβια, βρωμιά ή άλλες ουσίες. Τείνουν να καταφεύγουν σε καταναγκασμούς πλύσης και καθαριότητας του χώρου τους για πολλές ώρες.
  3. Οι άνθρωποι που σε υπερβολικό βαθμό δίνουν μεγάλη σημασία στην τάξη και τη συμμετρία των αντικειμένων, θεωρώντας ότι θα συμβεί κάτι κακό και καταστροφικό αν αυτή δεν υπάρχει.
  4. Οι άνθρωποι που σε υπερβολικό βαθμό συλλέγουν αντικείμενα χωρίς χρησιμότητα, υπερεκτιμώντας τη σημασία τους και θεωρώντας ότι στο μέλλον μπορεί να τους φανούν χρήσιμα.
  5. Οι άνθρωποι που σκέφτονται ότι μπορεί να κάνουν κακό στους άλλους, χωρίς να το θέλουν ή να έχουν την πρόθεση να το κάνουν. Οι σκέψεις αυτές τους προκαλούν έντονη δυσφορία και άγχος και τους οδηγούν στην επανάληψη συγκεκριμένων σκέψεων ή φράσεων, σε υπερβολική επανάληψη προσευχών και στην αναζήτηση διαβεβαιώσεων από τους άλλους αναφορικά με το ότι δεν πρόκειται να συμβεί αυτό που σκέφτονται.

Παρότι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή απαντάται σχετικά συχνά (1/40 ανθρώπους), οι άνθρωποι που τη βιώνουν ντρέπονται και δυσκολεύονται να μοιραστούν τις ανησυχίες τους με τους γύρω τους, από φόβο για το πώς θα αντιδράσουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, τα άτομα με ιδεοψυναγκαστική διαταραχή να υποφέρουν για χρόνια χωρίς να ζητούν βοήθεια από κάποιον ειδικό, ψυχίατρο ή ψυχολόγο, και κατ’επέκταση να εντείνονται και να παγιώνονται τα συμπτώματά τους. Έχει βρεθεί ότι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία, άλλοτε από μόνη της και άλλοτε σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή. Προκειμένου οι άνθρωποι με τη διαταραχή αυτή να απελευθερωθούν από τις παραπάνω σκέψεις που τους προκαλούν δυσφορία και επηρεάζουν τη λειτουργικότητά τους, θα πρέπει να αναζητήσουν τη βοήθεια ενός ειδικού με τον οποίο να μπορούν να επικοινωνήσουν και να συνεργαστούν καλά για να σχεδιάσουν από κοινού το κατάλληλο για τους ίδιους θεραπευτικό πλάνο.


Βιβλιογραφία:

Hyman, B. M. & Pedrick, C. (2005). The OCD Workbook: Your guide to breaking free from Obsessive-Compulsive Disorder. New Harbinger Publications, Inc.

comments

Μαρία Ελευθεριάδου

Ψυχολόγος, Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία

Διεύθυνση: Λάμπρου Κατσώνη 47, Αθήνα (πλησίον μετρό Αμπελοκήπων).

Τηλ: 6944723206 (Ώρες Επικοινωνίας: Δευτέρα με Παρασκευή 09:00-21:00)

e-mail: maria@eleftheriadou.gr